Het begin van de eerste echte dag van shift 3! Meteen aan het ontbijt word ik al op de proef gesteld door een stereotypische Duitser tegenover me aan de ontbijttafel die wel erg veel heel kritische vragen stelt over onze trip en elektrisch rijden in het algemeen. Gelukkig ben ik lang genoeg bezig met duurzaamheid en elektrische mobiliteit om zijn vragen met gemak te pareren, zelfs als blijkt dat hij verdacht veel meer verstand heeft van het onderwerp dan de gemiddelde willekeurige Duitser.

Met m’n hersenen hierdoor al vroeg up to speed vertrekken we weer richting de haven van Kiel, waar de scooters worden onderzocht op eventuele gebreken en waar we de benodigde spullen krijgen. Alsof het een militaire operatie betreft worden we op een rijtje gezet voor een head-count, waarna we even rustig aan de koffie kunnen, wachtend op de eerste lezing.

Net als in shift 1 betreden Kay van de Linde en Erik van Bruggen het podium voor hun lezing over campagnevoeren. Ik heb deze lezing in shift 1 al bijgewoond, maar vond het toen erg interessant, dus ik blijf zitten om eventueel nog wat nieuwe informatie op te vangen. Als echter blijkt dat de lezing letterlijk identiek is aan die uit shift 1 besluit ik even bij de ‘heroes’ – de zes deelnemers die de hele trip meerijden, en dus ook de lezing al voor de derde keer zien – te gaan zitten om ze uit te horen over wat ik gemist heb in shift 2. Mooie dingen, zo blijkt; Shift 2 bezocht onder andere een kerncentrale in Lingen, een windturbinepark, een RWE aardgasbedrijf en een klimaathuis in Bremen. Jammer dat ik daar niet bij kon zijn.

Na de campagnelezing is het tijd om te scooteren. Vandaag wacht ons een 40 kilometer lange trip over de snelweg met politiebegeleiding. Het snelweglandschap is wat saai, maar wordt later toch interessant door de vele militaire bases waar we doorheen rijden, en het feit dat er vanwege een inhaalverbod een autofile van zes kilometer achter onze scootercolonne aanrijdt. Aangekomen op onze bestemming staat er een stevig lunchbuffet klaar dat we wel kunnen gebruiken om warm te worden. Om de een of andere mysterieuze reden heeft vrijwel iedereen last van een koude rechterduim en de wat meer voorspelbare koude tenen.

Op de lunchlocatie vindt de eerste manifestworkshop plaats. We gaan verder met de drie uitgangspunten waar ook in shift 1 op werd gebouwd (education, price, trigger) en splitsen de groep in drieën. In een snelle sessie bedenken we zoveel mogelijk praktische oplossingen per uitgangspunt rond het onderwerp infrastructuur. We hebben weinig tijd, maar zijn erg op dreef en de verschillende groepen komen met een aantal verrassende ideeën.

Vervolgens stappen we weer op de scooter om de laatste 15 kilometer van de dag te rijden, voordat we met de bus richting de volgende locatie in Schleswig gaan. Vlak nadat we beginnen te rijden worden we aangehouden, althans zo lijkt het, want het blijkt uiteindelijk dat de Deutsche Polizei niets beters te doen heeft dan ons met een ‘Bitte Folgen’-signaal helemaal naar onze bestemming te loodsen en er vervolgens vandoor te gaan. Iedereen bleef hierdoor in ieder geval wel, in tegenstelling tot de rest van de tijd, netjes met gordels om (én helm op) op zijn plaats zitten.

Het avondprogramma wordt zowel voor als na het diner verzorgd door filmmaker Robert Schliessler. Voor het eten vertelt hij ons over zijn bezigheden en het gebruik van emotie bij het overbrengen van een boodschap. Hij illustreert zijn verhaal met videoclips, reclamefilmpjes en een pilot voor een serie van zijn eigen hand. Na het diner geeft Schliessler een workshop over ‘decision making’. Met behulp van een aantal sprekers uit het publiek die een bepaald standpunt vertegenwoordigen en de rest van het publiek die met verschillend gekleurde ballen moeten stemmen maakt hij het beslissingvormingsproces inzichtelijk en laat hij zien hoe dit te beïnvloeden is. Erg interessant, maar het heeft op sommige punten net een te hoog cabaretgehalte om echt heel serieus genomen te worden. Niettemin zijn de roadies een aantal wijze lessen rijker.

Om half zes gaat de wekker in de kamer van het StayOkay-hostel in Utrecht waar we verblijven, maar al voor die tijd ben ik wakker geworden van de rondscharrelende mensen. Het is de bedoeling dat we om zes uur klaarstaan zodat de bus ons kan oppikken voor de zes uur durende rit richting Kiel, en de ontbijtpakketjes zijn al de avond daarvoor klaargezet bij de keuken van het hostel. Strak zes uur staan we allemaal buiten, maar de bus is nog nergens te bekennen.

Als de bus om kwart voor zeven eindelijk aankomt blijkt dat we met teveel mensen zijn, en dat de groep niet in de bus past. Er wordt snel een extra taxibusje besteld om achter de bus aan te rijden richting Kiel, maar dit levert ons toch weer drie kwartier extra vertraging op. Goed en wel op weg rijden we dus met anderhalf uur vertraging Utrecht uit.

Onderweg in de bus gaat alles redelijk soepel, maar hoe meer we richting Duitsland komen hoe meer vertraging we oplopen vanwege druktefiles, kijkfiles en rookpauzes. De groep pakt het gelukkig goed op, en het is best gezellig in de bus als we na negen uur rijden eindelijk in de haven van Kiel aankomen.

Als we richting de hal lopen waar de shiftwissel plaatsvindt staat shift 2 ons op te wachten en worden we met veel gejuich onthaald. Shift 3 heeft inmiddels geen dollartekens maar broodjes kaas in de ogen van de honger en iedereen snakt naar wat voedsel. Het energieniveau is dus redelijk laag als we binnenkomen, maar gewillig ondergaan we eerst nog de welkomstceremonie en bekijken we de filmpjes die shift 2 gemaakt heeft onderweg. De overdracht van het manifest – shift 2 heeft zich gefocust op aanbevelingen voor verduurzaming van mobiliteit en transport – is wat haastig aangezien het programma al drie uur is uitgelopen, maar niettemin erg interessant.

Dan zwaaien we shift 2 uit als ze met de bus weer richting Nederland vertrekken. Zou er dan nu eindelijk eten voor ons zijn? Inmiddels is het zes uur en is het elf uur dat we voor het laatst hebben gegeten als het volgende programma-onderdeel start: Speedsessies van Global Economic Solutions (GES) onder leiding van Prof. Dennis Snower van de Universiteit van Kiel. De sessies bestaan uit drie korte workshops van twintig minuten over verschillende oplossingsrichtingen die GES aandraagt ter voorkoming, oplossing of adaptatie van klimaatverandering. Compleet uitgehongerd kan vrijwel niemand zich concentreren, en in combinatie met zowel de korte duur van de sessies als de breedte van de probleemstelling komt er weinig nuttigs uit voort. Jammer, want het idee van deze sessies is erg geschikt om de duurzaamheiddiscussie snel op gang te brengen in de nieuwe groep.

Nadat we eindelijk klaar zijn met de niet tot volle potentie benutte GES-sessies krijgen we eten en is er een klein feestje in het Ostseekai-gebouw aan de haven. Hoewel ik het idee heb dat de groep mensen meer moeite heeft met elkaar te mengen dan in shift 1, is het feestje erg gezellig om de spanning van de zware dag wat te breken. Morgen echt aan de slag.

Het begint inmiddels te wennen dat elke ochtend de wekker veel te vroeg weer gaat omdat we vanwege de strakke planning op tijd klaar moeten staan voor de eerste trip van de dag. Het wakker worden, douchen en ontbijten schiet er dan een beetje bij in.

De dag begint met een lezing over elektrische mobiliteit en de dingen die daar bij komen kijken. De informatie komt sterk overeen met de onderwerpen van mijn afstudeeronderzoek, en is dus voor mij iets minder interessant, maar ik merk aan de rest van de roadies dat er veel informatie over elektrisch rijden wordt gegeven die toch nog niet tot de common knowledge behoort.

Foto: Jesse Kester

Vervolgens stappen we weer op de scooter. We gaan vandaag een bezoek brengen aan RWE, inmiddels sterk verbonden met Essent, en dus geen onlogische keuze. Wel is RWE één van de minder groene en duurzame energiemaatschappijen, dus ik verwacht veel discussie en felle vragen van de immer kritische roadies.

En die discussie komt er! Het begint al met de vele terrasverwarmers die RWE in de hal waar we worden ontvangen heeft neergezet, maar de onderkoelde roadies geven voor één keer hun bezwaren tegen deze apparaten op omdat het toch wel ERG koud was op de scooter.

Foto: Mara van Beurden

Het welkomstwoord en de lezing van Mr. Groll over de bezigheden van RWE op het gebied van elektrische mobiliteit is moeilijk te volgen vanwege het bijna karikaturaal zware Duitse accent, maar op het moment dat zijn collega het van hem overneemt is de interesse toch weer gewekt. Wanneer er echter vragen worden gesteld over de nieuw te bouwen bruinkoolcentrales en het aandeel ‘renewables’ in de energiemix van RWE neemt Groll het woord weer over en worden we getrakteerd op een sterk staaltje marketinggedraai. Geen goede reclame voor RWE, iedereen lijkt hier gemakkelijk doorheen te prikken, maar het wordt snel weer goedgemaakt met de belofte dat we de Tesla Roadster die muisstil door de fabriekshal rolt allemaal even mogen uitproberen. Als bijrijder uiteraard. Ook de Segways, fietsen met elektrische trapondersteuning en oplaadpunten trekken veel bekijks tijdens het uurtje ‘vrij scharrelen’.

Foto: Jesse Kester

Als we horen dat we weer naar de scooters moeten omdat we gaan vertrekken slaan de meeste roadies nog snel een kopje kinderglühwein achterover in een poging de warmte vast te houden. Het koude weer is ook merkbaar in het gedrag van sommige scooters; De ALFEN-scooter heeft tijdens het RWE-bezoek aan de lader gestaan omdat de accu toch wel gevaarlijk snel aan het leegraken was op de heenweg.

Foto: Maira Camu

We vertrekken bij RWE met de belofte van een heuse Polizei-escorte, en hoewel we inderdaad op de eerste hoek een politieauto zien staan van waaruit geschreeuwd wordt “Ampeln beachten!” is die na de tweede straat alweer verdwenen.  Het is inmiddels donker maar vooral KOUD aan het worden, en we rijden door de uitzonderlijk lelijke binnenstad van Gelsenkirchen, waar we uiteindelijk bij het Schalke ’04-stadion worden opgepikt door de bussen. Ik denk dat ik namens alle roadies spreek als ik zeg dat we Ed de buschauffeur erg dankbaar zijn dat hij de verwarming ondanks het zweet op zijn eigen voorhoofd speciaal voor ons de hele weg op 29°C heeft laten staan!

Aangekomen in wederom een mooi hotel krijgen we de kans ons tegoed te doen aan een buffet waar voor de verandering eens een keer meer te krijgen is dan Schnitzel, Schnitzel mit Salat, Schnitzel mit Kartoffeln, oder Schnitzel mit Salat und Kartoffeln, maar veel tijd om te eten krijgen we niet. Halverwege de maaltijd worden we gemaand tot het vormen van de groepen waarin we aan het manifest werken, en snel te beginnen, want er volgt nog een film en een workshop die avond waar we genoeg tijd voor moeten vrijhouden.

Het manifest begint aan de ene kant vorm te krijgen, maar we lopen aan de andere kant nu vast in details van zaken waarvoor we simpelweg te weinig tijd hebben om die uit te werken. De exacte details van certificeringen, de tijdsplanning van de invoeren, de financieringen, etc. zijn zaken die we in dit korte tijdsbestek niet kunnen specificeren, maar die wel van wezenlijk belang zijn voor het opstellen van de aanbevelingen. Gelukkig weet groepsbegeleider Wibe van de Vijver ons met enkele creatieve inzichten weer op het rechte pad te zetten, en komen we tot een aardig voorstel.

De vermoeidheid begint nu echt toe te slaan, en dat is te merken wanneer er gekozen moet worden voor een film over klimaatverandering of een workshop creatief schrijven van Loesje, door aan respectievelijk de linker- of rechterkant van de zaal te gaan staan. Niemand verroert een vin. We hebben geen idee wat de verschillende keuzes inhouden, en eigenlijk wil iedereen vooral de film zien omdat ze dan stil kunnen zitten en even niet hoeven te praten. Toch wordt er een verdeling afgedwongen en ik eindig bij de filmgroep.

‘The Last Days of Shishmaref’ is een film die onderdeel was van het Strawberry Earth Sustainable Film Festival, en gaat over het door Amerikaanse Eskimo’s bewoonde dorpje Shishmaref in Alaska, dat de afgelopen jaren na haar 4000-jarig vredig bestaan verbazingwekkend snel door de stijgende zeespiegel wordt opgeslokt. Een aangrijpende en mooie film, maar erg langzaam en niet erg enerverend, vooral niet in de gemoedstoestand waar velen van ons in verkeren.

Het feest van die avond wordt ook afgelast, beide bussen gaan tegelijkertijd naar het hostel in Hältern am See, en iedereen slaapt al op het moment dat ze in de bus op de stoel neerploffen. Morgen fit weer op.

De overdreven luxe van het hotel waar we op de officiële startdag in ontwaken verzacht enigszins de slaperigheid die het gevolg is van de combinatie van de drukte van de voorafgaande proloogdag en de weinige uurtjes die daadwerkelijk voor het slapen overbleven. Vol goede moed slepen de roadies zich na een snelle bak koffie in de foyer naar de bussen om vervolgens naar De Parade in Den Bosch getransporteerd te worden; De locatie van de officiële start van The Road to Copenhagen.

Wachten, wachten, wachten, wachten, starten

Na in een ijskoude tent op De Parade kleumend te hebben ontbeten – de vooraf klaargezette kopjes waren zo koud dat de koffie vrijwel direct na het inschenken al ver beneden drinktemperatuur was – was het tijd voor de massaal uitgelopen pers om de roadies te belagen voor radio- en televisie-interviews en het schieten van allerhande plaatjes.

Foto: The Road to Copenhagen

Inmiddels hebben de roadies langzaam hun thermo- en regenkleding aangetrokken en allemaal een scooter opgezocht – en heb ik de ALFEN-scooter eindelijk gevonden – en staan we te popelen om te vertrekken, maar niet voordat na een toespraak van burgemeester van ’s Hertogenbosch Ton Rombouts de tocht en alle rijders zijn gezegend door bisschop Hurkmans.

Foto: The Road to Copenhagen

Als alle formaliteiten zijn voltooid is het eindelijk tijd om te vertrekken! Wat de organisatie precies heeft beoogd bij het uitzoeken van de begeleidende muziek (de soundtrack van ‘Mission Impossible’) is mij niet helemaal duidelijk, maar het gevoel dat deze trip inderdaad moeilijker gaat worden dan vooraf gedacht bekruipt me al snel wanneer tien seconden na het startschot de eerste valpartij een feit is. Gelukkig krabbelt de roadie in kwestie snel weer overeind en zijn we dan toch echt onderweg! Heerlijk stil, als je de honderd non-stop toeterende scootertoeters wegdenkt.

Foto: The Road to Copenhagen

De eerste keer op de ALFEN-scooter voelt goed. Beter dan de scooter tijdens de proloog. Het is, net als de negen andere gesponsorde Epyon-scooters – maar in tegenstelling tot de rest van de scooters in de trip – een scooter met een Lithium-Ion-accu. Daarmee is de scooter een stuk lichter, maar kan deze ook tijdens de lunch binnen 30 minuten weer helemaal volgeladen worden met het mobiele Epyon-laadstation.

Vol goede moed op weg

Als we de binnenstad van Den Bosch uitzoeven en met veel bekijks de ring op draaien, heb ik het gevoel dat de trip nu echt begonnen is. Op weg naar onze eerste bestemming, waar we meer zullen horen over wat ons te wachten staat de komende week, maar ook wat er van ons verwacht wordt.

Net als ik tegen mijn mederijders wil gaan uitweiden over hoe soepel het gaat, merk ik dat mijn scooter ineens niet meer zo snel optrekt. Ik hou de groep nog maar net bij. Raar, want de scooter zou juist sneller dan de rest moeten zijn. Als er iemand langskomt die roept: “Je band is lek!” valt het kwartje. Van alle dingen die mis kunnen gaan met een elektrische scooter moet mij weer het meest banale der ongemakken treffen.

Een bezemwagen is er vandaag nog niet, dus word ik opgevangen door de beveiliging die meerijdt. Na veel heen en weer gebel komt het er uiteindelijk op neer dat ik mijn ochtend voor een groot deel spendeer in de kou wachtend op een busje van Mister Green, en vervolgens meerijdend in datzelfde busje om de onderweg uitgevallen scooters op te halen. Best gezellig, maar niet helemaal volgens plan.

Eenmaal weer aangesloten bij de groep voor de lunch in Berghem merk ik dat het niet een hele grote ramp was dat ik het eerste stuk niet ben meegereden. Het klappertanden van de rillende roadies overstemt de meeste gesprekken. ‘Het was KOUD’, hoor ik van iedereen.

Het Manifest

Na de lunch horen we dan eindelijk wat er van ons verwacht wordt: We gaan een manifest opstellen dat in Kopenhagen gepresenteerd gaat worden aan de ministers van Nederland, Duitsland en Denemarken, met daarin onze aanbevelingen over duurzaamheid. Dit manifest gaan we tijdens de trip opstellen aan de hand van lezing, workshops en groepsdiscussies. Het manifest richt zicht op mobiliteit, en het thema van de eerste shift is ‘Consumers’. Wij zullen ons dus vooral bezig houden met het bedenken van manieren om de consument over te halen te kiezen voor duurzame mobiliteit.

De groep wordt in drieën gesplitst om de brainstormsessie overzichtelijk te houden, en onze groep komt al snel tot de conclusie dat we moeten focussen op drie gebieden: Education, Price en Trigger, respectievelijk het overtuigen van de consument op rationeel,  persoonlijk en emotioneel gebied.

De eerste lezingen

Officieel stond er in het programma een scootertocht naar de volgende locatie gepland, maar vanwege de kou en de grote uitloop van het programma worden we per bus vervoerd naar Molenhoek, waar we de eerste lezingen zullen krijgen.

Het programma begint met een dubbellezing van spindoctor Kay van de Linde en zijn collega-campaigner Erik van Bruggen. Merkbaar gehaast vanwege de noodgedwongen ingekorte presentatie brengen ze toch een aantal erg interessante punten over met betrekking tot het opstellen van een geschikte campagneboodschap. Kies een geschikte doelgroep en stem je boodschap daar op af. Bedenk je goed wat de aard van je campagne is: Voer je campagne voor het behouden van de huidige situatie, of juist voor verandering? Focus je niet op de mensen die al overtuigd zijn (preaching to the choir) of de mensen die toch niet te overtuigen zijn, maar richt je op de ‘leaners’ en ‘don’t knowers’ daar tussenin. Zorg vervolgens voor een pakkende boodschap in één of twee zinnen waarin je niet alleen de belangrijkste voordelen van je eigen verhaal laat zien, maar ook meteen de belangrijkste speerpunten van je tegenstander omverhaalt.

Als de campaigners zijn verdwenen is het tijd voor de lezing waar iedereen het al de hele dag over heeft: Michael Braungart, co-schrijver van het boek ‘Cradle to Cradle’ en bedenker van de gelijknamige filosofie. Braungart is een begiftigd spreker die al snel het publiek ademloos aan zijn lippen heeft hangen dankzij allerhande controversiële uitspraken die zelfs de roadies doen twijfelen aan het nut van de trip waarmee ze bezig zijn, en kwinkslagen als ‘De verwarming zou twee graden lager kunnen als vrouwen in de winter een stropdas zouden dragen.’

Toch komt Braungart nog to-the-point en legt uit dat Cradle to Cradle draait om het ontwikkelen van een circulaire producteconomie in plaats van een lineaire. Zowel biologische als technologische grondstoffen die een productlevenscyclus ingaan zullen daarna volledig weer terugvloeien in de biosfeer en technosfeer om weer als ‘voedsel’ voor een volgende cyclus gebruikt te worden, en ideaal gezien creëren zij tijdens deze productlevenscyclus zelfs nieuw ‘voedsel’. Braungart trekt de parallel met bomen:

“Consider the cherry tree. Each spring it makes thousands of blossoms, which then fall in piles to the ground-not very efficient. But the fallen blossoms become food for other living things. The tree’s abundance of blossoms is both safe and useful, contributing to the health of a thriving, interdependent system. And the tree spreads multiple positive effects-making oxygen, transpiring water, creating habitat, and more. And it is beautiful!”

Verder benadrukt hij dat ‘less bad’ niet hetzelfde is als ‘good’. “Optimising a bad thing is not the same as doing a good thing.”

Dan, na een erg interessante discussie annex vragenronde is het tijd om de tafels aan de kant te schuiven, want Radio Barkas slingert de draaitafels aan. Een rare gewaarwording is dat ondanks de goed dansbare muziek en op discostand gezette verlichting iedereen door blijft staan discussiëren over de lezingen. Ook Braungart wordt nog minstens een uur door een tiental roadies klemgezet in een hoekje en bestookt met vragen, tot iedereen zich langzaam maar zeker toch maar gewillig overgeeft aan de onweerstaanbare vintage jazz, funk en mambo die door Radio Barkas via het krakende vinyl de zaal in wordt geblazen, en danst tot de bus weer richting het volgende hostel vertrekt.